محمد عبد الله دراز (مترجم: عطائى)
249
دستور الأخلاق في القرآن (آئين اخلاق در قرآن) (فارسى)
آشناييم . از جمله آن است كه نبايد بدون كسب اجازه وارد خانهء ديگران شد ، و بايد مؤدبانه بر اهل خانه سلام داد : « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَدْخُلُوا بُيُوتاً غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا وَ تُسَلِّمُوا عَلى أَهْلِها » « 1 » اما آنچه مربوط به خدمتگزاران و كودكان ما است ، قرآن كريم ، در برخى از قيدوبندها نوعى از مسامحه و چشمپوشى را نسبت به آنها روا داشته ، نه به عنوان ناديده گرفتن آنان ، بلكه وجوب اين دستورات را مقيّد و محدود به اوقات آسايش نموده است ، زيرا بيشتر اوقات ما پوشيده هستيم : « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِيَسْتَأْذِنْكُمُ الَّذِينَ مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ وَ الَّذِينَ لَمْ يَبْلُغُوا الْحُلُمَ مِنْكُمْ ثَلاثَ مَرَّاتٍ مِنْ قَبْلِ صَلاةِ الْفَجْرِ وَ حِينَ تَضَعُونَ ثِيابَكُمْ مِنَ الظَّهِيرَةِ وَ مِنْ بَعْدِ صَلاةِ الْعِشاءِ ثَلاثُ عَوْراتٍ لَكُمْ لَيْسَ عَلَيْكُمْ وَ لا عَلَيْهِمْ جُناحٌ بَعْدَهُنَّ طَوَّافُونَ عَلَيْكُمْ بَعْضُكُمْ عَلى بَعْضٍ » « 2 » نمونهء دوم : اسلام در دعوت كودكان براى انجام شعائر دينىاشان منتظر نمىماند تا بالغ شوند ، بلكه وظيفهء ما مىداند كه آنها را از زمانى كه به هفت سالگى مىرسند ، وادار بر انجام نماز كنيم ، نه از روى اجبار ! و چون به ده سالگى رسيدند و فرمان نبردند ، با ادبى نرم و دوستانه تأديب نماييم ، و در اين سن بايد در وقت خواب بسترشان را جدا كنيم ، از جمله سخنان رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم دراينباره است كه مىفرمايد : « كودك را وقتى كه به هفت سالگى رسيد ، با نماز آشنا كنيد و چون به ده سالگى رسيد به خاطر نماز بزنيد ( ادب كنيد ) » « 3 » ، و در روايتى آمده است كه « فرزندانتان را به نماز عادت دهيد . . . و در وقت خواب ، بسترشان را جدا كنيد . » « 4 »
--> ( 1 ) - نور ( 24 ) آيه 27 : اى كسانى كه ايمان آوردهايد ، در خانههايى غير از خانههاى خود وارد نشويد ، تا اجازه بگيريد ، و بر اهل آن خانه سلام كنيد ! ( 2 ) - نور ( 24 ) آيه 58 : اى كسانى كه ايمان آوردهايد ! بايد بردگانتان و همچنين كودكانتان كه به حد بلوغ نرسيدهاند ، در سه وقت از شما اجازه بگيرند : قبل از نماز صبح و نيمروز هنگامى كه لباسهاى معمولى خود را بيرون مىآوريد و بعد از نماز عشاء سه وقت خصوصى براى شماست ، گناهى بر شما و آنان نيست ( كه بدون اذن وارد شوند ) و بر گرد يكديگر بگرديد ( و با صميميّت به يكديگر خدمت كنيد . ) ( 3 ) - ر . ك : تفسير قرطبى : 18 / 195 ؛ خلاف شيخ طوسى : 1 / 308 ؛ تفسير ابن كثير : 4 / 392 ؛ جامع المقاصد محقق كركى : 12 / 44 ؛ سنن ابى داود : 1 / 133 ، حديث 494 ؛ المصنّف ابن ابى شيبه : 1 / 304 ، حديث 3481 ؛ المعجم الكبير : 7 / 115 ، حديث 6547 و 6548 ؛ تحفهء احوذى : 2 / 370 ؛ تحفة المحتاج : 1 / 260 ، حديث 194 . ( 4 ) - ر . ك : سنن ابى داود : 1 / 133 ، حديث 485 ؛ كتاب الصلاة « باب متى يؤمر الغلام بالصلاة » ؛ تفسير قرطبى : 18 / 195 ؛ المستدرك على الصحيحين : 1 / 311 ؛ الخلاف : 1 / 306 ؛ مجمع الزوائد : 1 / 294 ؛ سنن كبراى بيهقى : 2 / 228 ، حديث -